Mendebaldeko haranak

Natura betean daude Enkarterriko mendebaldeko haranak. Eskualdeko urruti eta bukolikoenak dira. Bere gailur eta basoen artean makina bat ibilbide eta ehundaka leize zabaltzen dira. Errekorrez eta sorpresaz beteriko lurraldea da.

Artzentalesen hasiko dugu ibilbidea. Gailur harritsuz inguratutako haran hau garrantzi handiko trenbideen bidegurutzea izan zen garai batean. Trenak meategietatik irteten ziren kostaldeko kargalekuetaraino. Trenbidea iraganean eraitsi ziren eta bere lekuan Burdin Mendien Bide Berdea aurkituko dugu gaur egun. Traslaviñako tren geltokian du hasiera.

Enkarterrik eta xendazaletasunak bat egiten dute. Tejeako basoa Valle de Villaverdeko Kantabriar enklabean dago. Pago, haritz eta gaztainondoz jantzitako sekulako parajea dugu. Basoak eta naturak eguneroko bizitzan erabateko eragina izan zuten aspaldi batean. Villaverdeko Zentro Etnografikoak denboran bidaiatu eta iragan hori ezagutzeko aukera eskaintzen digu.

Turtziozek berezko kutsua eta arkitektura du. Hemen Enkarterrin eta Euskadin bakarra den baserri mota aurkituko dugu. Agüera ibaiaren ibilguan agertzen da, Euskadi eta Kantabriako ohizko landetxeen ezaugarriak nahasiz. Aurrealdean mutur batetik bestera zabaltzen diren balkoiak ditu, askotan lorez apainduta. Erdi Aroko guden ostean Enkarterrik bizi zuen berpiztearen adierazle da Turtziozeko baserria.

Baita baselizen ondoan eraikitako zezen-plazak. Meza ostean erromeriak girotzeko egin ziren, batez ere. Ezohiko arkitektura erlijioso honen adierazgarri nagusiak Artzentales, Karrantza, Sopuerta eta Turtziozen nabarmentzen dira. San Antolín multzoak (Artzentales), esaterako, baseliza, zezen-plaza eta askaldegi txiki bat ditu.

Baina hemen, Enkarterriko mendebaldeko haranetan, naturaz gozatzeko eszenatokia ezin hobea aurkituko dugu oroz gain. Karrantza eta Turtzioz artean Armañongo Parke Naturala hedatzen da. Parkeko paisaia karstikoek eragindako mikroklima bereziari esker Mediterraneoko artadi eta pagadiak hazi dira Kantauri itsasotik hamabost kilometrotara.

Berrehundik gorako leize daude Armañongo Parke Natural; askok itzelezko sakontasuna dute eta espeleologoak baino ezin dira barneratu lur-azpian. Hemen dago Europako handiena den La Torca del Carlista izenekoa. Ezagunena, ordea, Pozalaguako kobazuloa da, 2013an Guía Repsol-eko txokorik onena hautatutakoa.

Ikuskizun bakarra ezkutatzen du haitzulo honek zorupean: forma imajinaezinak hartzen dituzten estalaktita eszentrikoak direlakoen pilaketa izugarria, grabitate-legeei aurre eginez itxuraz. Australian baino ez da ematen halako kontzentraziorik.

Pozalaguako kobazuloaren aurrealdean Parke Naturalaren Interpretazio Zentroa dago. Parketxeak Armañongo eta Ordunte mendietako flora eta faunari buruzko informazioa, erakusketak eta erreprodukzioak ditu. Halaber, inguruko haranak eta paisaiak ikusteko behatoki aparta du.

Ambasaguas auzoan Dolomitas lantegia aurkituko dugu. Dolomia minerala eraunzten zen Donosa harrobian eta aireko tranbia baten bidez (Bizkaiko azkenengoa) Ambasaguako lantegiraino eramaten zuten Denboran atzera eginez, Dolomitas Antzinako Lantegi Museoak Bizkaia eta Enkarterriko ondare industriala era desberdin batean ezagutzeko aukera gure eskura jartzen du.

Karrantza eskualdeko haranik zabalena da eta natura betean une gogoangarriak pasatzeko aukera eskaintzen digu. Karpin Abenturak, adibidez, berezko habitatera itzuli ezin diren animaliak hartzen ditu, bizimodu duina izan dezaten eta bisitariak animalien aurkako bortizkeriaz kontzientziatzeko. Panterak, katamotzak, oreinak, kanguroak, guanakoak… Etxeko txikienek primeran pasako dute

Karrantzako loriazko iragana nonahi azalduko da ibilbidean zehar: indianoen etxeak, eliza eta baselizak… San Andrés de Biañezeko Errenazimenduko margoak halabeharrez aurkitu zituzten, baseliza berritzen ari zirela. Langileek erretaula bat desmuntatu behar izan zuten eta orduantxe XV. mendeko fresko izugarria agertu zen. Kantauriar eskualdeko margolan baliotsuen artean nabarmentzen da eta erreserbarekin bisita daiteke.

Lanestosa, Bizkaiko herri txikiena bada ere, hiribildua izan da XIII. mendetik. Denboraren eraginari osorik eutsi dio, interes nabarmeneko lekuetan antzeman daitekeen moduan, hala nola harriztatutako Erdi Aroko kaleetan, balkoi luzeetako etxeetan, Gaztela eta Laredoko portua lotzen zituen zubi zaharrean edota antzinako labe karegilean.

Historiaren lekuko izan da Lanestosa aspalditik. Los Judíos kobazuloaren barnealdean Europako Paleolitoko arteari buruzko lehen interpretazio zentroa dago: Koben Koba. Leizea Karlos V.ak Yusteko monasteriora jarraitutako azkeneko ibilbidetik oso gertu dago.

Enkarterriko mendebaldeko haranek eskualdeko berezko zaporea mantendu dute mendeetan zehar. Gaur egun, paregabeko ondasuna ez ezik, naturaz gozatzeko (eta denetarik egiteko) aukera bikaina eskaintzen digute.

Columna derecha