Kadaguaren Ibilbidea

Sekretuz, xarmaz eta naturaz beteriko ibilbidea jarraitzen du Kadagua ibaiak Enkarterrin zehar, Balmasedatik Alonsotegiraino

Kadaguari buruz berba egiten dugunean Enkarterri etortzen zaigu burura, nahitaez. Ibaiaren urek eskualdeko historiaren lekuko eta eragile izan dira mendeetan zehar: merkatariak eta erromesak agurtu zituzten aspaldi batean, gorriz tindatu ziren Erdi Aroan eta sekulako jauregiak eta luxuzko etxeak eraiki ziren bere ertzean zehar geroxeago.

Balmasedatik sartzen da Kadagua ibaia Enkarterrin. Bere ur korronteak Boinas La Encartada lantegiko makinak martxan ipini zituen XIX. mendean. Hemen hasiko dugu gure ibilbidea, lurraldeko jantzirik esanguratsuenaren historiari buruz arituz: txapela.

La Encartada Fabrika Museoa inauguratu zen bezala mantentzen da. Bertako poleek, uhalek eta ehungailuek oraindik ere funtzionatzen dute. Honek guztiak, garaiko dekorazioarekin batera, Enkarterriko ehungintza-tradizioaren jatorriraino eramango gaitu.

Balmasedako alde zaharra Erdi Aroko zubiaren beste aldean dago. Garai batean bidegurutzea izan zen, kostaldea eta barnealdearen arteko derrigorrezko igarobidea. Merkatariek zubia gurutzatzen zuten bere salgaiekin eta hor bertan zerga berezia ordaintzen zuten. Hala, Balmaseda merkataritzari esker garatu zen, Bizkaiko lehenengo hiribildu bihurtuz.

Bere kaleetan arkitektura estilo asko elkarrekin ikusteko aukera izango dugu, hala nola San Severino eliza, gotikoa; Horcasitas edo Urrutia jauregiak, barrokoak; edo udaletxea, ‘La mezquita’ deitu izan dena, inspirazio mudejarreko zutabe-patio bikaina baitu kanpoaldean.

Bi museo daude Balmasedako alde zaharrean: Historiarena eta Pasio Bizidunaren Interpretazio Zentroa. Hiribilduko Pasio Biziduna ezinbesteko ekitaldi artistikoa da Euskadin, gurutziltzaketaren errealismoa eta herritarren parte-hartze masiboari esker.

Ibilbideak Zallaraino jarraitzen du Kadaguako ertzetik. Bolunburuko olgeta-gunea bikaina da geldialdia egiteko eta indarrak berreskuratzeko, hala nola dorretxe batek, Santa Ana baseliza, burdinola baten hondakinek eta Burdin Aroko kastro baten harresiek osatzen duten monumentu multzoa ezagutzeko.

Sineskeria-kontuek sustraitze handia izan zuten Zallan. Herritik Europa osoko ibiltari asko pasa dira mendeetan zehar. Zalla Artilearen Ibilbidearen izan zen, eta baita Santiagora doan Ahaztutako bidearena ere. Elezaharrak dio San Pedro de Zarikete baselizara bide batetik joanez eta bestetik itzuliz begizkoen aurkako babesa aurkitzen zutela erromesek. San Pantaleón baselizan, bestaldetik, Lucía de Aretxaga auzokoa erre zuen Inkisizioak.

Enkarterrik bandokideen arteko bortizkeria eta gudak jasan zituen Erdi Aroan. Eskualdean dauden dorretxeak borroka horien lekuko eta parte izan ziren. Murgako jauregia (Zallako Udala bertan dago gaur egun) dorretxea izan zen jatorrian, eta geroxeago orain antzeman dezakegun eraikin barroko bihurtu zuten. Udalerriko erdialdean dago, zuhaitz bitxiez beteriko lorategiz inguratuta.

Güeñesen loria handiagoko garai baten aztarnak ikus ditzakegu. Santa María Eliza, elementu gotiko eta errenazentistaz beterik, eskualdeko adierazle arkitektoniko garrantzitsuenetako bat da. Baita villa Urrutia ere. Bere lorategietan ARENATZarte eskultura parkea dago. Bertan naturak eta arteak bat egiten dute ehun urtetik gorako zuhaitz eta abangoardiako eskulturen artean.

Leandro Urrutia indianoak eraikitzea agindu zuen. Urrutia Mexikon aberastu zen eta Ameriketatik sekulako zuhaitzak eta landareak ekarri zituen. Lorategiko pasealekuek kutsu erromantikoa dute (pergola eta urmaelarekin) eta apartak dira irakurtzeko edo erlaxatzeko.

Indianoak XIX. mendean Ameriketan aberastutako auzokoak ziren, Gordexolan nabarmendu zirenak batik bat. Haien etxeak sofistikazio eta bitxikeriaren adierazle bikainak dira. Ikaragarriko lorategiak dituzte, eta sarritan palmondoz eta bestelako zuhaitz tropikalez jantzita daude. Indianoen adibidea jarraituz, Enkarterriko gazte askok Ameriketara jo zuten, hainbeste zorterik gabe.

Kadagua ibaiak agur esaten dio Enkarterri Alonsotegin. Bizkaiko herri maldatsuenetako bat da, kirolarien paradisua, hain justu, Ganekogorta eta Pagasarri mendien oinaldean baitago. Mendi honetan XVII. mendeko elurzuloak topatuko dituzte mendizaleek. Lurrazpiko eraikuntza horiek elurra biltegiratzeko erabiltzen zen hozkailuak existitzen ez direnean. Izotza oso preziatua zen elikagaiak kontserbatzeko, eta aspaldi batean errogatibak egiten ziren XV. mendeko San Antolín baselizan elurra egin zezan.

Kadaguak Bilboko itsasadarrera isurtzen ditu urak. Hogeitahamar kilometrotan zehar hiriarekiko gertutasuna, sekulako ondarea eta naturak eskainitako aisialdi auekrak eskura jartzen dizkigu Enkarterriko ibairik ezagunena.

Columna derecha